rak piersi

Występowanie i epidemiologia

8-9 procent kobiet może zachorować na nowotwór piersi w ciągu całego swojego życia. Ta statystyka powoduje, że rak piersi jest najczęściej występującym wśród kobiet nowotworem oraz drugim najbardziej powszechnym nowotworem na świecie.1 Każdego roku w krajach rozwiniętych diagnozowanych jest ponad 580 000 nowych przypadków raka piersi, a 372 000 pacjentek umiera z powodu tej choroby.1 Według Światowej Organizacji Zdrowia tylko w tym roku rak zostanie wykryty u ponad 1 miliona kobiet.1 Po zakończeniu pierwszego leczenia wczesnego stadium nowotworu piersi u około 50% pacjentek rozwinie się zaawansowana (rozsiana) postać raka. Średni czas przeżycia od pierwszej diagnozy raka zaawansowanego wynosi od 18 do 30 miesięcy.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Bezpośrednie przyczyny raka piersi nie są znane, jednakże badania pozwoliły zidentyfikować czynniki ryzyka, które mogą podnieść prawdopodobieństwo wystąpienia nowotworu piersi u poszczególnych osób. Są to m.in.:1

  • rodzinna historia choroby – występowanie raka piersi w rodzinie,
  • wiek – starzenie się,
  • brak dzieci,
  • późna pierwsza ciąża (pierwsze dziecko po 30 roku życia),
  • długi okres miesiączkowania (wczesna pierwsza miesiączka i późna menopauza),
  • hormony (estrogeny i androgeny).

Spośród wymienionych wyżej czynników wiek i rodzinne występowanie choroby, wydają się mieć największe znaczenie. Wzrost ryzyka jest taki sam bez względu na to, czy rak występował w rodzinie ojca czy matki. Naukowcy zidentyfikowali także dwa geny BRAC1 i BRAC2, których mutacja może podnieść ryzyko pojawiania się raka piersi o 85%.3  Interesujący jest jednak fakt, iż znane czynniki genetyczne wywołują jedynie 5 do 10% wszystkich zachorowań na raka piersi, wskazując tym samym, że inne, nieznane czynniki odgrywają główną rolę.4

 

Drugim ważnym czynnikiem ryzyka wystąpienia nowotworu piersi jest wiek. Dane wskazują, że w 78% przypadków rak piersi pojawia się u pacjentek powyżej 50 roku życia i tylko u 6% pacjentek w wieku poniżej 40 lat1.

Prowadzone badania mają także ustalić wpływ stylu życia, jako czynnika ryzyka w rozwoju nowotworu piersi. Obecnie badany jest wpływ: spożycia alkoholu, wzrostu wagi ciała, zawartości tłuszczu w diecie oraz braku aktywności fizycznej4,5.

Badania i diagnozowanie

Większość kobiet z rakiem piersi jest diagnozowanych we wczesnym stadium choroby, dlatego też szacuje się, że ponad 80% kobiet przeżyje dłużej niż 5 lat od rozpoznania.6,7 Z zaawansowanym, rozsianym rakiem piersi mamy do czynienia, kiedy komórki raka zostaną przeniesione z krwią lub limfą do innych części ciała.8  Liczne badania ujawniły, że wykrycie raka piersi we wczesnym stadium choroby oraz idące za tym leczenie, wydłuża okres przeżycia i umożliwia pacjentom wykorzystanie różnych, optymalnych terapii. W rezultacie, w celu wczesnego wykrycia guzków piersi, wielu lekarzy zaleca kobietom przeprowadzanie raz w miesiącu samobadania oraz, w zależności od wieku, coroczne wykonywanie badań USG lub mammografii. Większość nowotworów piersi wykrywanych jest przez same kobiety, najczęściej, jako małe twarde guzki, które w większości przypadków są bezbolesne, choć u części kobiet pojawiają się zmiany bolesne. Tak więc badanie wykonane przez kobiety jest często kluczowym elementem w diagnozowaniu raka piersi.

Oprócz standardowych badań lekarskich, kobietom w starszym wieku lub kobietom o podwyższonym ryzyku zaleca się wykonywanie mammografii oraz specjalnych prześwietleń piersi. Badania te mają na celu wykrycie zmian w piersi zanim jeszcze będą ona wyczuwalne. Jeśli guz lub zmiany w piersi zostaną wykryte przez mammograf, wykonuje się biopsję, czyli chirurgiczne wycięcie małego fragmentu tkanki, aby pod mikroskopem ocenić czy są to zmiany nowotworowe.

Rak piersi to nie jedna choroba. Istnieje bowiem wiele rodzajów nowotworów piersi, które rozwijają się w różnym tempie i odpowiadają na różne schematy leczenia. Dlatego też, jeśli nowotwór zostanie zdiagnozowany, tkanka nowotworowa powinna zostać poddana badaniom histopatologicznym w celu zdefiniowania typu guza: wystąpienia receptorów hormonalnych (ER) lub HER2 (receptora ludzkiego nabłonkowego czynnika wzrostu – 2).  Nadmierna produkcja, inaczej nadekspresja białka receptorowego HER2 jest związana z wyjątkowo agresywną odmianą raka piersi, zwanego HER2-dodatnim. Nowotwory piersi HER2-dodatnie stanowią około 20% wszystkich przypadków tej choroby, wymagają też specjalnego i natychmiastowego leczenia, ponieważ rozwijają się w bardzo szybkim tempie.9  Nowotwory HER2-dodatnie są mniej wrażliwe na pewne formy chemioterapii, czy hormonoterapii, stąd też mają gorsze rokowanie w porównaniu z nowotworami HER2-ujemnymi.  

Leczenia raka piersi

Ze względu na możliwości leczenia, wyróżniamy klasyfikację uwzględniającą stan receptorów, warunkujący wybór odpowiedniej terapii:

  • rak piersi hormonozależny (ER/PR+),
  • rak piersi hormononiezależny (ER/PgR-),
  • rak piersi HER2-dodatni,
  • rak piersi HER2-ujemny,
  • rak piersi HER2-ujemny, ER/PgR- (potrójnie ujemny),
  • raki dziedziczne powstałe w wyniku mutacji w genach (głównie w genach: BRCA1, BRCA2).

Do leczenia nowotworów piersi wykorzystuje się szeroki wachlarz metod: chirurgiczne usunięcie guza, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię oraz terapię lekami celowanymi. Wszystkie te metody leczenia mają na celu likwidację komórek nowotworowych, ograniczenie rozmiarów choroby lub przyniesienie ulgi chorym z bardzo zaawansowaną chorobą. Znaczące zróżnicowanie typów i rozmiarów raka piersi wymusza postawienie jasnej i szczegółowej diagnozy, zanim zapadnie decyzja, jaka metoda leczenia zostanie wykorzystana u danej pacjentki. 

  • Leczenie przedoperacyjne – neoadiuwantowe.  

W zależności od rodzaju, stopnia zaawansowania oraz rozmiaru guza przy rozpoznaniu choroby konieczne może okazać się zastosowanie wstępnej terapii w celu zmniejszenia rozmiaru wielkości guza przed jego chirurgicznym usunięciem. Ta pierwsza terapia spełnia dwie role: umożliwia wykonanie operacji chirurgicznej oraz dostarcza wiedzy na temat wrażliwości guza na zastosowane leki.

  • Chirurgiczne wycięcie guza

Pierwotny guz nowotworowy najczęściej jest usuwany chirurgicznie. Rodzaj zastosowanej metody chirurgicznej zależy od zaawansowania choroby, typu guza, wieku, ogólnego stanu zdrowia pacjentki, jak również preferencji lekarza. Pacjentkom poddanym zabiegowi chirurgicznemu wycina się guz (lumpektomia) z częścią gruczołu piersiowego i z pobliskimi węzłami chłonnymi lub usuwa się całą pierś (mastektomia). Zabieg chirurgiczny stosuje się najczęściej łącznie z terapią adiuwantową (inaczej pooperacyjną) taką jak radioterapia, hormonoterapia lub chemioterapia, aby dodatkowo poprawić szanse pacjenta na wyzdrowienie.

  • Radioterapia adiuwantowa – pooperacyjna

Radioterapia wymaga ekspozycji na promienie X, które niszczą komórki rakowe. Jest często stosowana, jako terapia pooperacyjna u chorych, którym usunięto chirurgicznie guz. U pacjentów po naświetlaniach mogą pojawić się skutki uboczne związane z dawką napromieniowania, jaka jest podawana oraz z wielkością obszaru, który poddany jest terapii. Najczęściej występujące efekty uboczne to: swędzenie, zaczerwienienie, wysuszenie lub złuszczanie się skóry oraz ogólne zmęczenie.

  • Hormonoterapia

Niektóre rodzaje nowotworów piersi wykazują silną nadekspresję receptorów dla estrogenu (ER) na powierzchni komórek rakowych. Są to nowotwory ER-dodatnie. Terapia hormonalne blokują działanie estrogenu, którego działanie polega na pobudzaniu guza do wzrostu. Ta hormonoterapia może być stosowana zarówno, jako terapia adiuwantowa po wcześniejszym zabiegu chirurgicznym, jak i w leczeniu zaawansowanego stadium raka. 

  • Chemioterapia

Chemioterapia jest wykorzystywana, jako element leczenia zarówno wczesnego stadium rozwoju nowotworu, jak i zaawansowanego (nieoperacyjnych nowotworów zaawansowanych miejscowo lub rozsianych). W leczeniu raka piersi leki cytotoksyczne stosowane są samodzielnie lub w skojarzeniu z innymi preparatami.

  • Terapie celowane

Terapie ukierunkowane molekularnie - zwane terapią celowaną,  są nowym rozwiązaniem w leczeniu nowotworów piersi. Dla ok. 20% kobiet, u których nowotwór wykazuje silną nadekspresję receptora HER2 lub amplifikację genu HER2 leki działają z uwzględnieniem tego celu molekularnego. Każdy rak piersi powinien być, więc zbadany pod kątem statusu HER2, aby ustalić czy terapia celowana  może poprawić wyniki leczenia.

Leczenie pacjentów w zaawansowanym stadium choroby

Około 50% pacjentek we wczesnym stadium raka piersi może być wyleczonych dzięki szybkiemu zastosowaniu leczenia (łącznie z zabiegiem chirurgicznym) lub leczenia pooperacyjnego. Pozostałej grupie pacjentów, u których pojawi się zaawansowana (rozsiana) postać choroby, leczenie ma przedłużyć życie i zapewnić odpowiedni poziom jakości życia w tym czasie. Pomimo istnienia i przebadania wielu leków przeciwnowotworowych tylko nieliczne rzeczywiście są w stanie wydłużyć okres przeżycia pacjenta w zaawansowanym stadium choroby nowotworowej.

Przypisy

  1. WHO 2003 (http://www.who.int/mediacentre/releases/2003/pr27/en/).
  2. Perez E.A. Current Management of Metastatic Breast Cancer. Seminars in Oncology 1999; 21(Suppl.7):19–24.
  3. Blackwood M.A., Weber B.L. BRCA1 and BRCA2: from molecular Genetics to Clinical Medicine. Lancet 1996; 347: 1643-1645.
  4. Questions & Answers: Young Women and Breast Cancer. National Alliance of Breast Cancer Organizations.  February 2000.
  5. Imaginis (http://www.imaginis.com/beasthealth/statistics.asp#2).
  6. Burstein H.J. et al. Primary care for survivors for breast cancer. N Engl J Med 343: 1086-1094, 2000.
  7. Greenlee R. et al. Cancer Statistics 2000. CA Cancer J Clin 50:7-33, 2000.
  8. About breast cancer (www.breastcancercare.org.uk/content.php?page_id=153).  Sourced 13 March, 2006.
  9. Harries M. Smith I., The development and clinical use of trastuzumab (Herceptin). Endocr Relat Cancer 9: 75-85, 2002.

Stowarzyszenie „Amazonki” służy wsparciem psychicznym i emocjonalnym kobietom z rakiem piersi. Organizacja pomaga chorym znaleźć motywację powrotu do zdrowia oraz uzyskanie możliwie najlepszej jakości życia.

Kontakt:

www.amazonki.net

Federacja Stowarzyszeń „Amazonki”
ul. Piastowska 38
61-556 Poznań
telefon: 061 833 36 65